W tym kontekście nie może dziwić, że to właśnie w naszym kraju powstał ruch społeczny „Solidarność”, w który zaangażowały się miliony Polaków, w znacznym stopniu przyczyniając się do upadku żelaznej kurtyny w 1989 roku. Rok ten stanowi także umowną datę początku procesu transformacji systemowej w Polsce i związanej z nią systematycznej budowy społeczeństwa obywatelskiego. Społeczeństwo obywatelskie jest rozumiane, nie tylko jako szereg oddolnych inicjatyw podejmowanych spontanicznie przez obywateli, ale także jako zjawisko tworzenia i wzmacniania sektora organizacji pozarządowych, działających w wielu sferach aktywności społecznej. Nierozerwalnie związane z funkcjonowaniem społeczeństwa obywatelskiego jest zjawisko rozwijania wolontariatu, zarówno w organizacjach pozarządowych, jak i w sferze instytucji publicznych.

Społeczeństwo polskie wielokrotnie pokazało, że umie się zmobilizować.  Przykłady tego mieliśmy w zjawiskach takich jako COVID-19, czy fala uchodźców z Ukrainy.  Wolontariat doraźny lub akcyjny jest w Polsce oceniany pozytywnie i pod tym względem nie odstajemy od krajów Europy Zachodniej. Według danych za rok 2021 „61% organizacji angażuje wolontariuszy, w tym 41% robi to w sposób regularny, a 20% w sposób akcyjny.

Na współpracy z wolontariuszami opiera się wiele akcji i inicjatyw. Nasza fundacja – Zapomniany Świat współpracuje obecnie z dwoma wolontariuszkami – Marią Peplińską, która od momentu zarejestrowania Fundacji, dba o jej wizerunek w mediach społecznościowych i Agnieszką Stopką, która w zeszłym roku szkolnym 2022/2023 w ramach wolontariatu udzielała lekcji języka polskiego dla obywateli Ukrainy, którzy mieszkają w Szczawnicy. „Dziś chcemy im bardzo podziękować. Bardzo cieszymy się, że są osoby, które pragną podzielić się swoimi umiejętnościami, czasem i wiedzą z innymi” – mówi Barbara Janczaruk, Prezes Fundacji, która podkreśla, że wszystkie działania Fundacji oparte są na wolontariacie, ponieważ Fundacja nie zatrudnia pracowników etatowych.

Mimo wielu pozytywnych aspektów, jakie niesie ze sobą wolontariat, badania pokazują, że „po raz pierwszy od ponad dekady obserwujemy spadek odsetki organizacji, które do swoich działań angażują wolontariuszki i wolontariuszy. W 2021 roku takich organizacji było 61% – tyle samo co w 2015 roku. Spadek obserwujemy też w przeciętnej liczbie osób, które organizacja angażuje na zasadach wolontariatu. W 2021 roku organizacja współpracowała przeciętnie z 5 wolontariuszkami i wolontariuszami, podczas gdy w 2015 roku takich osób było dwukrotnie więcej”.  Wyniki badań Klon/Jawor na koniec 2016 roku przedstawiają pogarszający się obraz skali wolontariatu. Autorzy raportu wskazują że w ciągu ostatnich 12 lat poziom mierzonego przez nich wskaźnika wolontariatu spadł z 24% do 20%.

W jaki sposób sprawić, by wolontariat na powrót okazał atrakcyjnym miejscem, w którym swoje miejsce mogą znaleźć wszystkie osoby, które decydują się dzielić się dobrem z innymi? Zadanie to nie jest łatwe, ale na pewno trzeba się nad nim pochylić, bo przybliżone w artykule fakty dają dużo do myślenia. Prezesi fundacji, w tym Barbara Janczaruk, są zgodni – uaktywnienie  polskiego społeczeństwa w tej sferze życia publicznego, sprawi, że wiele wspaniałych inicjatyw będzie mogło mieć miejsce.